روان شناسی چهره در قرآن

در فرهنگ قرآن  کریم  نه تنها رنگ رخساره خبر می دهد از سر درون بلکه اکثر شناختها  را می توان از طریق رخسار و چهره شناخت. پرداختن به این موضوع می تواند تا حدودی بیانگر یکی از ابعاد مهم روان شناسی یعنی روان شناسی چهره باشد.  در این مقاله موجز به این موضوع مهم پرداخته ایم تا فهرستی از آیات را ردیف نموده و بابی برای پزوهشهای بعدی مفتوح گردد.

انعکاس خشم نفرت و شادیو فقر در چهره

 خداوند متعال در این کتاب حیاتبخش در آیات متعددی تصریح می کند که خشم و نفرت و فقر به عنوان حالت روانی ناشی از ناراحتی و بهم خوردن تعادل روانی در چهره آشکار می شود و دردشناسان خیلی زود می توانند به معاینه و مداوا بپردازند.بعنوان نمونه مردم جاهلی از داشتن دختر ننگ و عار داشتند و لذا وقتی خبر زاده شدن دختر از همسرشان را می شنیدند , چهره شان از خشم و نفرت سیاه می شد .(( و اذا بشِر احدهم بالانثی ظل وجهه مسودا و هو    کظیم )) ( ۵۸ / النحل ) و یا به عنوان نمونه ای دیگر می توان از مشکل شناخت فقیر مستحق از غیر مستحق نام برد که امروزه بسیاری از جوامع با آن مواجه هستند و گاهی ثروتمندان شیاد کلاه بردار به گدایی رو آورده و گاه نیز انسانهای بسیار نیازمندی یافت می شوند که مردم از روی جهالت به غلط آنان را بی نیاز می دانند . قرآن  کریم رنگ رخساره را نشانگر این فقر عمیق می داند و می فرماید (( یحسبهم الجاهل اغنیاء من التعفف تعرفهم بسیماهم ))  ( ۲۷۳ / البقره ) بروز این حالت روانی در آیات ۷۲ سوره حج, ۲۲ سوره مدثر و آیات یک و دو سوره عبس نیز مورد اشاره واقع شده است .

چهره، القاء  کننده محبت

در فرهنگ قرآن گاهی جاذبه چهره توانسته است محبت صاحب صورت را چنان در دیگران القاء کند که تصمیم قطعی قتل را در مورد او به محبت و نگهداری ۲۵ ساله تبدیل کرده است . وقتی جعبه حامل قنداق موسی (ع) به ساحل نیل رسید فرعون و همسر مومنه اش آسیه او را برداشته و محبت او در دل آنان افتاد و این نبود مگر با قیافه جاذب و ملکوتی آن پیامبر اولواالعزم (( یاخذه عدو لی و عدو له و القیت علیک محبه منی …….)) ( ۳۹ / طه)  

تمایز چهره ها در رستاخیز

نه تنها در این دنیا که در سرای آخرت نیز رنگ چهره , نشان تمایز انسانهای نیکوکار از بدکار است . در آیه ۴۱ از سوره مبارکه الرحمن جرم شناسی از طریق چهره و سیما به صراحت مورد تاکید قرار گرفته است . آنجا که می فرماید (( یعرف المجرمون بسیماهم))یعنی مجرمان با چهره شان شناخته  می شوند یا در اعراف که مکانی بین بهشت و جهنم و ظاهرا جایگاه موقت انسانهای بلا تکلیف است,  داوران آن سرا از چهره اعرافیان بهشتی یا جهنمی بودنشان را معین می کنند .(( و بینهما حجاب و علی الاعراف رجال یعرفون کلا بسیماهم )) (۴۶ / اعراف ) ((و  نادی اصحاب الاعراف رجالا یعرفونهم    بسیماهم )) ( ۴۸ / اعراف ) در مورد چهره شناسی این سرا به آیه آخر سوره فتح  و جهره شناسی آن سرا  به آیات ۱۰۶ آل عمران , ۴۷ نساء , ۲۹ کهف  و ۲۷ ملک نیز مراجعه فرمایید .

سخن بی نظیر علی (ع) در مورد روان شناسی چهره

امام علی (ع) در حکمت ۲۵  نهج البلاغه به صراحت    می فرماید (( ما اضمر احد شیئا الا ظهر فی فلتات لسانه و صفحات وجهه  یعنی کسی چیزی را در دل پنهان نکند مگر آنکه در لغزشهای زبان و رنگ رخسار آشکار خواهد شد )) با این ترتیب تمام ویزگیهای روانی و شخصیتی فرد هرچند پنهان باشد, در دو جا بروز می کند یکی در گفتار و دیگری در رخسار و لذا برای شناسایی شخصیت افراد که بقول برخی روان شناسان به کوه یخی در دریا می ماند که بخش اعظم آن درون آب است , باید چهره شناس و سخن شناس باشیم که البته این نیز خود فنی است و دارای ریزه کاریها .در شرح حکمت ۳۹ نهج البلاغه نیز این موضوع مورد عنایت شارحان قرار گرفته است شاید به همین دلیل است که امام علی (ع) با نگاهی عمیق به چهره میثم تمار حاضر شد او را به چندین برابر قیمت بردگان عادی بخرد و شخصیت او را چنان متحول سازد که بیست سال پس از شهادت آن حضرت با جهاد بی نظیرش تاریخ ساز شود . آری او تمام فضایل و آینده بی بدیل میثم را در همان نگاه اول  دانست و لذا برای به فعلیت رساندن این استعدادها تلاش کرد.در پایان از پزوهشگران عزیز انتظار می رود این مختصررا  تکمیل و با انتقادات و پیشنهادات سازنده خویش نگارنده را مورد عنایت خویش قرار دهند که در آن صورت بنده قلم شیوایشان خواهم بود .والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته