رستاخیز ؛ و نگاهی به اسلام و هنرهای زیبا

مهر ۱۱ام, ۱۳۹۴ (دیده شده 167 بار)

تعویق مجدد اکران فیلم سینمایی «رستاخیز» ، ساخته احمدرضادرویش که در آن چهره برخی از همراهان حضرت سیدالشهدادرواقعه کربلا ازجمله حضرت اباالفضل (ع) و حضرت علی اکبر(ع) را به تصویرکشیده، مارابرآن داشت تاچند سطر از کتاب «اسلام وهنرهای زیبا » را دراینجا مسطور نماییم.

نویسنده این کتاب در بخش چهارم آن باعنوان« دین ، ارتباطات تصویری و رسانه های سنتی و مدرن» ضمن تبیین ضرورت به کارگیری ابزار نوین ارتباطی جهت اشاعه وگسترش اهداف متعالی ادیان توحیدی، یادآور می شود :

وجه مشترک سینما و تلویزیون ، ایجاد ارتباط با مخاطب به وسیله زبان تصویر است .ازاین روی این دو رسانه در هنگام تبیین مفاهیم دینی ازجمله پردازش موجودات مجرد و فرامادی در قالب تصویر ونیز نشان دادن چهره معصومان و اولیای دین، دارای بایدها و نبایدهایی خواهند بود.
وی با اشاره به ماهیت اولیه اومانیستی سینما و تلویزیون یادآورمیشود :

…دراین مرحله است که بارسنگینی بردوش فیلمسازدینی احساس میشود و او باید در تعارض دین و تکنولوژی به قاعده « الجمع مهما امکن » مراجعه کند که بازتابیده ای از آشنایی کامل و جامع با موضوعات و مفاهیم دینی و شناخت کافی از معنای سازه در صنعت سینما و تکنولوژی تلویزیون است…
نویسنده یادآورمی شود :

یکی از مشکلات اساسی فراروی تلویزیون و سینمای ایران به تصویر کشیدن چهره معصومان دررسانه تصویری است.. اما این بدان معنا نیست که تاریخ زندگی زندگی ائمه اطهار یا پیامبران در تلویزیون و سینمای ایران ترسیم نشده باشد. سریال های تلویزیونی و فیلم های امام علی ، امام حسن ، امام رضا ، حضرت یوسف ، حضرت ابراهیم، حضرت مریم ، حضرت مسیح ، حضرت ایوب و… از تلویزیون ایران پخش و برخی از آنها برروی پرده سینما به نمایش درآمده است .مخاطبان ،این فیلمها را به تماشانشسته وبه تحسین نیز پرداخته اند اما هیچگونه وحدت روشی در ساختار شکلی آنها -که وجه مشترک همه برخورداری از یک محتوای فرامادی است – به چشم نمی خورد. در سریال امام علی که از اولین تجربیات تلویزیون ایران در ساخت و تولید برنامه ای درباره زندگانی ائمه به شمار می آید، چگونگی حضور معصوم (امام علی ) به گونه کاملا ملموسی از فیلم الرساله (محمدرسول الله ) اقتباس و تقلید شده بود.(گفتنی است که نفس الهام گیری ازساختاریک فیلم دینی هیچ ایرادی ندارد ،اما ملاحظه جوانب گوناگون موضوع از امور اولیه و ضروری محسوب می گردد. )

مصطفی عقاد در فیلم الرساله (محمد رسول الله)از نشان دادن وبه تصویر کشیدن چهره ی پیامبر خودداری نمود.
اوضمن استفاده از pov پیامبردر قسمت های مختلف فیلم، برای سخنان و دستوالعمل های آن حضرت-در راس همه اصحاب-شخصیت حمزه سیدالشهدا را در دستور کار قرار داده وابلاغ پیام گفت وگو با اصحاب وفرمان های نظامی در جنگ های بدر واحد از جانب پیامبر را به وسیله ی حضرت حمزه ترسیم کرده بود.لذا در آن فیلم مشاهده میشود پس از پایان نبرد احد وبه شهادت رسیدن حمزه بدون کمترین یادآوری از وقایع غزوه های خندق، خیبر وسرکوب یهود بنی قریظه و بنی النضیردرشهرمدینه روایت تاریخی فیلم به فتح مکه منتهی میشود.

درسریال تلویزیونی امام علی نیز چهره امام(همانند پیامبردر محمد رسول الله)دیده نمی شود.مخاطب، سیمای علی را در یکی از شخصیت های مهم وافسران وفرماندهان باشهامت و ارادت او یعنی مالک اشتر می دید.

در کنار نماهای بسته c.u. از امام در کنار نماهای بسیار بسته e.c.u. در حال نوشتن نامه یا رسیدگی به بیت المال وصدور احکام و…تنها یک نمای تمام قامت سوار بر اسب از حضرت امیر در تعقیب عمروعاص بود که آن هم سر ورویش پوشیده بود وکسی چهره او را نمیتوانست ببیند.

پس از شهادت مالک بسیاری از رویدادهای اواخر حیات امام(که مستلزم حضور وی در صحنه های مذکور بود)از جمله گفت وگوها وخطبه های آن حضرت در تهییج اصحاب برای جنگ با معاویه ونیز سازماندهی نیروهای نظامی جهت حمله به شامات، ارسال نیروهای نظامی به اردوگاه نخلیه و…که بخش مهمی از تاریخ زندگانی اولین پیشوای شیعه به شمار میرود از این مصور سازی تاریخی حذف گردید…

نویسنده می افزاید : …به هرروی در سریال امام علی به دلیل عدم امکان چهره پردازی آن امام همام ، حضور وی نیز محدود و اندک بود. اما در سریال تلویزیونی ولایت عشق ، برای جمع بین هردو موضوع (۱- حضور گسترده امام رضا ۲- ناپیدابودن چهره آن حضرت ) کارگردان برای مستور نگهداشتن صورت از جلوه های بصری و تمهیدات کامپیوتری استفاده نمود.لیکن این کار به صورت اغراق آمیزی انجام گرفت یعنی به جای نورانی نشان شدن صورت امام ، قسمتهای پوشیده شده به وسیله عمامه و دستار وی نیزنورانی نشان داده شد و یکی از ایرادهای کار ازهمین جهت بود…

درسریال های تلویزیونی و فیلم های یوسف پیامبر، بشارت منجی ، ابراهیم خلیل الله ، مریم مقدس و ..مخاطبان چهره چندتن از پیامبران بزرگ الهی و نیز صاحبان شریعت (اولوالعزم ) را بدون هیچ حایل و مانعی به مشاهده نشستند .درعین حال برای تصویرگری چهره یکی از علمای سده پیشین ، با استفاده از تمهیدات نورپردازی ، چهره او به طور کامل نشان داده نشد…

نویسنده درجمع بندی موضوع می گوید :
این تشتت دیدگاهها و تفاوت نگرشها در پردازش تصاویر معصومان (ائمه و انبیا بزرگ الهی ) و علمای دینی بدین معنی است که تاکنون برای این گونه تصویرگری در رسانه ، هم اندیشی میان دین پژوهان و اصحاب رسانه شکل نگرفته یا به نتیجه نرسیده است.اما دراین میان ، مخاطب این سیاست یک بام و چندهوا را چگونه باید برتابد؟ باورود به دهه چهارم انقلاب و کسب تجربه در حوزه دین و رسانه ، تعامل میان این دو مفهوم گسترده چگونه باید باشد؟چراهنوز یک راهکار ثابت و روشمند برای این موضوع معین نشده است؟

وی سپس تاکیدمی کند : به نظرمیرسدبه جای این که هرفیلمسازدینی بانگرش خاصی نسبت به پردازش چهره معصومان واولیای دین و مصورساختن موجودات مجرداقدام و ازخویش شیوه و ژانر جدیدی ارائه نماید،یک هم اندیشی صورت گرفته و-همچنان که ازکشورمسلمان ایران با حاکمیت شیعه انتظار میرود – یک راهکارقابل قبول هم در حوزه رسانه و هم بازتابیده از مبانی اصیل اعتقادی و دینی ارائه و عملی گردد.این کار باید به دور از هرگونه افراط یا تفریط نگری و بدون تاثیرپذیری خزنده وناپیدا از فرهنگ غالب عصرارتباطات صورت پذیرد…

«اسلام وهنرهای زیبا »نوشته سیدابوالحسن عمرانی ومحتویات آن دراواسط دهه هشتادنگارش گردیده است. همچنانکه ملاحظه میشود، در رستاخیز نیز- به رغم صرف هزینه بسیار و انجام کارگسترده وزحمت طاقت فرسای عوامل در تولید این فیلم بلندسینمایی و صرف نظر ازدرام
آن – به دلیل عدم رعایت برخی ازاصول رسانه تصویری دینی و بازهم مصورسازی اولیای دین براساس سلیقه فردی، تاکنون سکانس های متعددی ازآن حذف گردیده و درعین حال هنوز اجازه اکران نیافته ..
…این هنوزازنتایج سحراست .

سیدمحمدعمرانی

2

۶ پاسخ به “رستاخیز ؛ و نگاهی به اسلام و هنرهای زیبا”

  1. نوشته شده توسط همشهری در تاریخ ۱۱ مهر ۱۳۹۴ ساعت ۸:۵۶ ب.ظ

    سلام آقاسیدمحمد.مطلب به جا و به روزی ازاسلام وهنرهای زیبا ارائه کردید.ازشماونویسنده این کتاب ممنونیم.

  2. نوشته شده توسط موسوی در تاریخ ۱۲ مهر ۱۳۹۴ ساعت ۸:۵۶ ب.ظ

    باسلام آقای عمرانی وآرزوی توفیق بیشتر.نقدجالب و کاربردی بیان شده .موفق باشید درضمن ماه محرم داره نزدیک میشه ..

  3. نوشته شده توسط همشهری در تاریخ ۱۵ مهر ۱۳۹۴ ساعت ۱۰:۱۴ ق.ظ

    سلام مجددسیدمحمد.دیروز در روزنامه گزارش پایان ساخت اولین مستندتعزیه ایران به زبان انگلیسی دیدم به تهیه کنندگی وکارگردانی آقای ابوالحسن. دست مریزاد.کاش این گزارش رو گسترده تر منتشرمیکردید.درسطح ملی منحصربه فرده .آرزوی توفیق بیشتر

  4. نوشته شده توسط سیدمحمدعمرانی در تاریخ ۱۵ مهر ۱۳۹۴ ساعت ۱۰:۰۳ ب.ظ

    سلام جناب همشهری ما هم از اظهار لطف شما ممنونیم …

  5. نوشته شده توسط سیدمحمدعمرانی در تاریخ ۱۵ مهر ۱۳۹۴ ساعت ۱۰:۱۱ ب.ظ

    سلام خدمت جناب موسوی وسپاسگزار..بله ماه محرم هم داره نزدیک میشه.اگه منظورتون ارائه مطلب برای مناسبت محرمه، ..تاببینیم..اگه هم برگزاری برنامه های محرمه اگرحیاتی وتوفیقی باشد به قول حضرت حافظ و زبان حال همه ارادتمندان حضرت سیدالشهدا:گوش من و حلقه گیسوی یار روی من و خاک در میفروش…شب خوش

  6. نوشته شده توسط همشهری در تاریخ ۱۹ مهر ۱۳۹۴ ساعت ۷:۴۳ ب.ظ

    سلام خدمت مدیرمحترم سایت تراکمه دات کام این سایت نمیخادبه روزبشه؟ باسپاس